Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 24SHLOKA: 7
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 24

अत्र सा मृगशाबाक्षी रावणेनोपरुध्यते ।
अभिभूता ग्रहेणेव लोहिताङ्गेन रोहिणी ॥६-२४-७॥

atra sā mṛgaśābākṣī rāvaṇenoparudhyate |
abhibhūtā graheṇeva lohitāṅgena rohiṇī ॥6-24-7॥

Translation

'Here, she with eyes like a fawn is held captive by Ravana, just as (the star) Rohini is overpowered by the red-bodied planet (Mars).'

हिंदी अनुवाद

'यहाँ वह मृगशावक (हिरण के बच्चे) के समान नेत्रों वाली (सीता) रावण द्वारा वैसे ही रोकी (कैद की) गई है, जैसे मंगल ग्रह (लोहितांग) द्वारा रोहिणी नक्षत्र दबा दिया जाता है।'


English Commentary

A classic astronomical simile. Rohini (the favorite consort of the Moon) suffers when occulted or influenced by Mars (the red, cruel planet). Similarly, Sita (Rohini) is trapped by the cruel Ravana (Mars). The term 'fawn-eyed' emphasizes Sita's innocence and vulnerability in captivity.

हिंदी टीका

यह एक प्रसिद्ध खगोलीय उपमा है। रोहिणी (चन्द्रमा की प्रिय पत्नी) जब मंगल (क्रूर ग्रह) के प्रभाव में आती है, तो वह कष्ट में होती है। उसी प्रकार, सीता (रोहिणी) रावण (मंगल) के क्रूर बंधन में है। 'मृगशाबाक्षी' शब्द सीता की मासूमियत और भयभीत अवस्था को दर्शाता है।