Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 31SHLOKA: 5
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 31

मन्त्रयित्वा स दुर्धर्षः क्षमं यत्समनन्तरम् ।
विसर्जयित्वा सचिवान् प्रविवेश स्वमालयम् ॥६-३१-५॥

mantrayitvā sa durdharṣaḥ kṣamaṃ yatsamanantaram |
visarjayitvā sacivān praviveśa svamālayam ॥6-31-5॥

Translation

Having consulted on what was appropriate to be done next, that invincible Ravana dismissed the ministers and entered his own palace.

हिंदी अनुवाद

मंत्रियों के साथ उचित कर्तव्य का विचार करके, उस दुर्धर्ष रावण ने मंत्रियों को विदा कर दिया और अपने महल में प्रवेश किया।


English Commentary

After deciding on the immediate course of action, Ravana retreats to his private quarters. The epithet 'durdharsha' (difficult to assault/invincible) is used ironically here, as he is about to engage in a cowardly act of deception rather than open valor. Dismissing the ministers suggests the secrecy of his next vile plot involving Sita.

हिंदी टीका

मंत्रणा समाप्त कर रावण 'स्वमालयम्' (अपने निजी कक्ष/महल) में जाता है। यहाँ उसे 'दुर्धर्ष' (जिस पर आक्रमण करना कठिन हो) कहा गया है। मंत्रियों को विदा करने के बाद का उसका अगला कदम अत्यंत गोपनीय और क्रूर है, जिसे वह अकेले ही अंजाम देना चाहता है—सीता को मानसिक रूप से तोड़ने की योजना।