Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 34SHLOKA: 12
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 34

मा त्वेवं ब्रुवतीं सीतां सरमा वल्गुभाषिणी ।
उवाच वदनं तस्याः स्पृशन्ती बाष्पविक्लवम् ॥६-३४-१२॥

mā tvevaṃ bruvatīṃ sītāṃ saramā valgubhāṣiṇī |
uvāca vadanaṃ tasyāḥ spṛśantī bāṣpaviklavam ॥6-34-12॥

Translation

To Sita who was speaking thus, the sweet-spoken Sarama spoke, touching her face which was distressed with tears.

हिंदी अनुवाद

इस प्रकार कहती हुई सीता से, मधुर बोलने वाली सरमा ने, उनके आंसुओं से व्याकुल (भीगे हुए) मुख को (स्नेह से) स्पर्श करते हुए कहा।


English Commentary

A touching moment of empathy. Sarama comforts Sita physically by wiping her tears (bashpaviklavam - bewildered/wet with tears). The act of touching (sprishanti) signifies deep intimacy and reassurance, breaking the physical isolation Sita has endured. Sarama is truly a friend in deed.

हिंदी टीका

सरमा का व्यवहार अत्यंत मानवीय और स्नेहपूर्ण है। वह केवल सुनती नहीं, बल्कि सीता के अश्रुपूर्ण मुख ('बाष्पविक्लवम् वदनम्') को स्पर्श करती है। यह स्पर्श-चिकित्सा (Touch therapy) सीता के अकेलेपन को दूर करने के लिए है। 'वल्गुभाषिणी' (सुंदर बोलने वाली) विशेषण सरमा की सौम्यता को दर्शाता है।