Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 51SHLOKA: 16
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 51

निष्फलाः खलु संवृत्ताः शरा वासुकितेजसः ।
आदत्तं यैः सुसङ्ग्रामे रिपूणां मम जीवितम् ॥६-५१-१६॥

tadastrabandhamāsādya yadi muktau ripū mama |
saṃśayasthamidaṃ sarvamanupaśyābhyahaṃ balam ॥6-51-16॥

Translation

'...If my enemies have been freed after being subjected to that bond of missiles, I perceive all this army/power of mine to be in jeopardy/doubt.'

हिंदी अनुवाद

'...उस अस्त्र-बंधन को प्राप्त होकर भी यदि मेरे शत्रु मुक्त हो गए हैं, तो मैं (अपने) इस समस्त बल (सेना) को संशय (खतरे) में पड़ा हुआ देख रहा हूँ।'


English Commentary

(Commentary for 15 & 16): Ravana acknowledges the gravity of the escape. The weapons used were divine boons ('dattavaraih'), unfailing ('amoghaih'). Their failure signifies that Shri Rama possesses a power superior to even the highest boons. Ravana logically concludes that if the ultimate weapon failed, his conventional army ('balam') is now in existential danger ('samshayastham').

हिंदी टीका

(श्लोक 15 और 16): रावण विश्लेषण करता है। नागपाश साधारण नहीं था—'दत्तवरैः' (वरदान प्राप्त), 'अमोघैः' (अचूक)। यदि श्री राम उससे भी बच निकले, तो रावण को अपनी पूरी सेना का भविष्य 'संशयस्थम्' (संदेह में/खतरे में) दिख रहा है। यह रावण की दूरदर्शिता है—अगर वे यह काट सकते हैं, तो वे कुछ भी कर सकते हैं।