Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 52SHLOKA: 38
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 52

धूम्राक्षं निहतं दृष्टवा हतशेषा निशाचराः ।
त्रस्ताः प्रविविशुर्लङ्कां वध्यमानाः प्लवङ्गमैः ॥६-५२-३८॥

papāta sahasā bhūmau vikīrṇa iva parvataḥ |
dhūmrākṣaṃ nihataṃ dṛṣṭvā hataśeṣā niśācarāḥ |
|
6-52-38|| trastāḥ praviviśurlāṅkāṃ vadhyamānāḥ plavaṅgamaīḥ ॥6-52-38॥

Translation

He suddenly fell to the ground like a shattered mountain. Seeing Dhumraksha slain, the remaining night-stalkers, being struck by the monkeys, entered Lanka in terror.

हिंदी अनुवाद

वह अचानक भूमि पर वैसे ही गिर पड़ा जैसे कोई छिन्न-भिन्न हुआ पर्वत गिरता है। धूम्राक्ष को मरा हुआ देख शेष निशाचर भयभीत होकर वानरों द्वारा मारे जाते हुए लंका में घुस गए।


English Commentary

Dhumraksha's fall was like the end of an era. As soon as he fell, the morale of the Rakshasa army was completely extinguished. Their fleeing 'Trastah' (terrified) proves they were sustained only by their general's strength. The Vanaras' victory is complete here, and they continue to strike at the retreating enemies.

हिंदी टीका

धूम्राक्ष का पतन एक युग के अंत जैसा था। उसके गिरते ही राक्षसी सेना का मनोबल पूरी तरह समाप्त हो गया। 'त्रस्ताः' (भयभीत) होकर भागना यह सिद्ध करता है कि वे केवल अपने सेनापति के बल पर टिके थे। वानरों की विजय यहाँ पूर्ण होती है और वे भागते हुए शत्रुओं पर भी प्रहार कर रहे हैं।