Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 53SHLOKA: 1
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 53

धूम्राक्षं निहतं श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः ।
क्रोधेन महता ऽ ऽविष्टो निश्वसन्नुरगो यथा ॥६-५३-१॥

dhūmrākṣaṃ nihataṃ śrutvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |
krodhena mahatāviṣṭo niḥśvasannurago yathā ॥6-53-1॥

Translation

Hearing that Dhumraksha had been killed, Ravana, the Lord of Rakshasas, was filled with immense anger and began hissing (breathing heavily) like a serpent.

हिंदी अनुवाद

धूम्राक्ष को मारा गया सुनकर राक्षसराज रावण महान क्रोध से भर गया और सर्प की भांति फुफकारने (लंबी सांसें लेने) लगा।


English Commentary

Dhumraksha was a key commander of Ravana. His death was a significant blow. Ravana's anger is compared to a venomous snake. Just as a snake hisses when provoked, Ravana was breathing heavily, burning with the desire for revenge. This simile illustrates both his deadly nature and his internal turmoil.

हिंदी टीका

धूम्राक्ष रावण का एक प्रमुख सेनापति था। उसकी मृत्यु रावण के लिए एक भारी आघात थी। यहाँ रावण के क्रोध की तुलना विषैले सर्प से की गई है। जैसे छेड़ जाने पर सर्प फुफकारता है, वैसे ही रावण प्रतिशोध की ज्वाला में जलते हुए गहरी सांसें ले रहा था। यह उपमा उसकी घातक प्रकृति और आंतरिक अशांति दोनों को दर्शाती है।