Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 54SHLOKA: 19
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 54

ततः शरसहस्रेण वालिपुत्रं महाबलः ।
जघान मर्मदेशेषु मातङ्गमिव तोमरैः ॥६-५४-१९॥

jaghāna marmadeśeṣu mātaṅgamiva tomaraiḥ |
rudhiroksitasarvāṅgo vālisūnurmahābalaḥ ॥6-54-19॥

Translation

He struck Angada in his vital parts just as an elephant is struck with goads. The mighty son of Vali had his entire body bathed in blood.

हिंदी अनुवाद

उसने अंगद के मर्म स्थानों (कोमल अंगों) पर वैसे ही प्रहार किया जैसे हाथी को तोमरों (अंकुशों) से मारा जाता है। महाबली वालिपुत्र का सारा शरीर रक्त से लथपथ हो गया।


English Commentary

The attacks are vicious and targeted at 'marma' points (vital spots), intended to cause maximum pain and damage. The comparison to an elephant being goaded suggests that Angada, despite his immense size and strength, was being pierced deeply. Being 'bathed in blood' highlights the severity of the assault. However, it also underscores Angada's resilience; like a mighty elephant, he withstands the pain without collapsing, fueling his counter-attack.

हिंदी टीका

राक्षस का आक्रमण सटीक था; उसने 'मर्मदेशेषु' (नाज़ुक/प्राणघातक स्थानों) को निशाना बनाया। उपमा 'मातङ्गमिव तोमरैः' बहुत सटीक है—जैसे महावत हाथी को नियंत्रित करने या पीड़ा देने के लिए तीखे तोमरों का प्रयोग करता है, वैसे ही वज्रदंष्ट्र ने अंगद को बेध दिया। अंगद का शरीर रक्त रंजित हो गया, जो उनकी सहनशक्ति की परीक्षा थी। रक्त बहने के बावजूद उनका डटे रहना उनके अद्भुत पौरुष का प्रमाण है।