Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 59SHLOKA: 84
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 59

वानराणां च नादेन संरब्धो रावणस्तदा ।
सम्भ्रमाविष्टहृदयो न किञ्चित् प्रत्यपद्यत ॥६-५९-८४॥

pitṛmāhātmyasaṃyogādātmanaścāpi tejasā |
sa babhūva aviṣahyaścā vānarendro mahābalaḥ ॥6-59-84॥

Translation

Due to the connection with his father's greatness and his own radiance, that mighty Lord of Monkeys became unassailable (could not be killed by the fire).

हिंदी अनुवाद

पिता (अग्नि) के माहात्म्य के संयोग से और अपने स्वयं के तेज से, वह महाबली वानरेंद्र (आग्नेयास्त्र के लिए भी) अविषह्य (अजेय/न मरने वाला) हो गया।


English Commentary

Nila survives the deadly Agneyastra due to a double protection: his lineage and his own merit. As the son of Agni, he has natural immunity ('pitru-mahatmya') against fire. Additionally, his own 'tejas' (spiritual/physical splendor) protected him. Thus, he remained 'avishahya' (unable to be overcome/endured), frustrating Ravana's attempt to incinerate him.

हिंदी टीका

यहाँ स्पष्ट किया गया है कि नील क्यों बचे। दो कारण थे: 1. 'पितृमाहात्म्य' - अग्नि का पुत्र होने के कारण अग्नि उन्हें जलाकर भस्म नहीं कर सकती थी। 2. 'आत्मनः तेजसा' - उनकी स्वयं की आंतरिक शक्ति और तप। इसलिए रावण का अस्त्र उन्हें मारने में विफल रहा। यह वंशानुगत संस्कारों और व्यक्तिगत पुरुषार्थ का समन्वय है।