Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 60SHLOKA: 16
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 60

निद्रावशसमाविष्टः कुम्भकर्णो विबोध्यताम् ।
सुखं स्वपिति निश्चिन्तः कालोपहतचेतनः ॥६-६०-१६॥

nidrāvaśasamāviṣṭaḥ kumbhakarṇo vibodhyatām |
sukhaṃ svapiti niścintaḥ kālopahatacetanaḥ ॥6-60-16॥

Translation

Let Kumbhakarna, who is under the sway of sleep, be awakened. He sleeps happily without worry, his consciousness struck by Time (curse).

हिंदी अनुवाद

नींद के वश में हुए कुम्भकर्ण को जगाया जाए। वह काल (मृत्यु/शाप) से हतचेतन होकर निश्चिंत भाव से सुखपूर्वक सो रहा है।


English Commentary

Kumbhakarna's sleep is not ordinary; it is due to his consciousness being 'struck by Time/Curse'. While Ravana is drowned in worry, Kumbhakarna sleeps 'without worry'. This represents the pinnacle of Tamas Guna.

हिंदी टीका

कुम्भकर्ण की नींद सामान्य नहीं है, वह 'कालोपहतचेतन' (काल/शाप द्वारा चेतना हर लेने) के कारण है। जबकि रावण चिंता में डूबा है, कुम्भकर्ण 'निश्चिंत' सो रहा है। यह तमस गुण की पराकाष्ठा है।