Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 60SHLOKA: 17
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 60

नव षट् सप्त चाष्टौ च मासान् स्वपिति राक्षसः ।
मन्त्रयित्वा प्रसुप्तो ऽयमितस्तु नवमे ऽहनि ॥६-६०-१७॥

nava ṣaṭ sapta cāṣṭau ca māsān svapiti rākṣasaḥ |
mantrayitvā prasupto 'yamitastu navame 'hani ॥6-60-17॥

Translation

That Rakshasa sleeps for nine, six, seven, or eight months. Having consulted (with me), he fell asleep just on the ninth day from now.

हिंदी अनुवाद

वह राक्षस नौ, छह, सात या आठ महीनों तक सोता रहता है। यह तो (अभी) मंत्रणा करके यहाँ से जाने के बाद नौवें दिन ही सोया है।


English Commentary

This describes the irregularity and duration of Kumbhakarna's sleep. Ravana notes that Kumbhakarna fell asleep very recently (likely after the war council), making it difficult to wake him as his sleep cycle is far from complete.

हिंदी टीका

यहाँ कुम्भकर्ण की नींद की अनियमितता और अवधि का वर्णन है। रावण बताता है कि कुम्भकर्ण हाल ही में (संभवतः युद्ध की मंत्रणा के बाद) सोया है, इसलिए उसे जगाना कठिन होगा क्योंकि उसका सोने का समय अभी पूरा नहीं हुआ है।