Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 60SHLOKA: 3
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 60

ब्रह्मदण्डप्रकाशानां विद्युत्सदृशवर्चसाम् ।
स्मरन् राघवबाणानां विव्यथे राक्षसेश्वरः ॥६-६०-३॥

brahmadaṇḍaprakāśānāṃ vidyutsadṛśavarcasām |
smaran rāghavabāṇānāṃ vivyathe rākṣaseśvaraḥ ॥6-60-3॥

Translation

Remembering Raghava's arrows, which shone like the rod of Brahma and possessed the brilliance of lightning, the Lord of Rakshasas was tormented.

हिंदी अनुवाद

ब्रह्मदण्ड के समान प्रकाशमान और बिजली के समान चमक वाले राघव के बाणों का स्मरण करके राक्षसेश्वर (रावण) व्यथित हो उठा।


English Commentary

Even after retreating from the battlefield, the fear of Shri Rama's arrows lingers in Ravana's mind. The arrows are compared to 'Brahmadanda' (Brahma's rod), symbolizing unfailing and destructive power. Their brilliance is like 'lightning', dazzling the eyes. This memory causes Ravana mental torment greater than physical pain, which is a humiliating state for a warrior.

हिंदी टीका

युद्धभूमि से लौटने के बाद भी रावण के मन से श्री राम के बाणों का भय नहीं गया है। श्रीश्री राम के बाणों की तुलना 'ब्रह्मदण्ड' से की गई है, जो अमोघ और विनाशकारी शक्ति का प्रतीक है। उनकी चमक 'विद्युत' (बिजली) जैसी है, जो आँखों को चौंधिया देती है। यह स्मरण रावण को शारीरिक पीड़ा से अधिक मानसिक संताप दे रहा है, जो एक योद्धा के लिए अत्यंत अपमानजनक स्थिति है।