Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 61SHLOKA: 17
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 61

तत्र कोपान्महेन्द्रस्य कुम्भकर्णो महाबलः ।
विकृष्यैरावताद्दन्तं जघानोरसि वासवम् ॥६-६१-१७॥

tatra kopānmahendrasya kumbhakarṇo mahābalah |
vikṛṣyairāvatāddantaṃ jaghānorasi vāsavam ॥6-61-17॥

Translation

Then, in a fit of rage, the mighty Kumbhakarna pulled out a tusk from Indra's elephant Airavata and struck Indra on the chest with it.

हिंदी अनुवाद

तब उस महाबली कुम्भकर्ण ने क्रोध में भरकर इन्द्र के ऐरावत हाथी का दांत उखाड़ लिया और उससे इन्द्र की छाती पर प्रहार किया।


English Commentary

This marks the climax of Kumbhakarna's tremendous prowess. Uprooting a tusk from a celestial elephant like Airavata is beyond ordinary capability. Striking Indra with a part of his own mount reveals Kumbhakarna's contempt and boundless power. This event establishes him as a permanent crisis for the celestial hierarchy.

हिंदी टीका

यह कुम्भकर्ण के प्रचंड पराक्रम का चरमोत्कर्ष है। ऐरावत जैसे दिव्य हाथी का दांत उखाड़ना सामान्य सामर्थ्य से परे है। इन्द्र पर उसी के वाहन के अंग से प्रहार करना उसके तिरस्कार और असीमित शक्ति को प्रकट करता है। यह घटना कुम्भकर्ण को देवताओं के लिए एक स्थायी संकट के रूप में स्थापित करती है।