Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 62SHLOKA: 1
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 62

स तु राक्षसशार्दूलो निद्रामदसमाकुलः ।
राजमार्गं श्रिया जुष्टं ययौ विपुलविक्रमः ॥६-६२-१॥

sa tu rākṣasaśārdūlo nidrāmadasamākulaḥ |
rājamārgaṃ śriyā juṣṭaṃ yayau vipulavikramaḥ ॥6-62-1॥

Translation

That tiger among Rakshasas (Kumbhakarna), of immense prowess, though dazed by sleep and intoxication, walked along the royal road adorned with splendor.

हिंदी अनुवाद

नींद और नशे से व्याकुल वह राक्षसशार्दूल (कुम्भकर्ण), जिसका पराक्रम विशाल था, शोभा (श्री) से युक्त राजमार्ग पर चला।


English Commentary

Kumbhakarna walks in a state of grogginess mixed with intoxication ('nidra-mada-samakulah'). Despite this, his sheer presence is overwhelming. The term 'Rakshasashardula' (Tiger among Rakshasas) emphasizes his ferocity and elite status. Walking on the beautifully adorned royal road ('rajamargam'), he represents the raw, chaotic power of the Rakshasas amidst their refined civilization.

हिंदी टीका

कुम्भकर्ण अभी-अभी जगा था और उसने मदिरा पान किया था, इसलिए वह 'निद्रामदसमाकुलः' (नींद और नशे से व्याकुल) था। फिर भी, उसका व्यक्तित्व प्रभावशाली था। 'विपुलविक्रमः' (विशाल पराक्रम वाला) विशेषण उसकी अंतर्निहित शक्ति को दर्शाता है, जो नशे की हालत में भी कम नहीं हुई थी। लंका का राजमार्ग 'श्रिया जुष्टं' (शोभा से युक्त) था, जो राक्षसों की समृद्धि और वास्तुकला की भव्यता का प्रतीक है।