Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 63SHLOKA: 29
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 63

रुष्टो ऽयमिति विज्ञाय शनैः श्लक्ष्णमुवाच ह ।
अतीव हि समालक्ष्य भ्रातरं क्षुभितेन्द्रियम् ॥६-६३-२९॥

ruṣṭo 'yamiti vijñāya śanaiḥ ślakṣṇamuvāca ha |
atīva hi samālakṣya bhrātaraṃ kṣubhitendriyam ॥6-63-29॥

Translation

Realizing 'He is angry' and observing his brother to be extremely agitated in his senses, he spoke softly and gently.

हिंदी अनुवाद

'यह रुष्ट हो गए हैं', ऐसा जानकर और भाई की इन्द्रियों को अत्यंत क्षुब्ध (व्याकुल) देखकर, उसने धीरे से मधुर वचन कहे।


English Commentary

Kumbhakarna's heart melts. He sees his elder brother breaking down mentally. He abandons his harshness and becomes 'shlakshna' (gentle). This is a prime example of brotherly love.

हिंदी टीका

कुम्भकर्ण का हृदय पिघल जाता है। वह देखता है कि उसका बड़ा भाई मानसिक रूप से टूट रहा है। वह अपनी कठोरता त्यागकर 'श्लक्ष्ण' (मधुर/कोमल) हो जाता है। यह भ्रातृ-प्रेम का उत्कृष्ट उदाहरण है।