Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 64SHLOKA: 17
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 64

हीनार्थः सुसमृद्धार्थं को रिपुं प्राकृतं यथा ।
निश्चित्य जीवितत्यागे वशमानेतुमिच्छति ॥६-६४-१७॥

hīnārthaḥ susamṛddhārthaṃ kō ripuṃ prākṛtaṃ yathā |
niścitya jīvitatyāgē vaśamānētumicchati ॥6-64-17॥

Translation

What person, having decided to throw away his life like an unrefined man, would wish to subdue an enemy who is far more resourceful and powerful, treating him like an ordinary foe?

हिंदी अनुवाद

कौन सा बुद्धिहीन व्यक्ति अपने प्राण त्यागने का निश्चय करके, अपने से कहीं अधिक समृद्ध और शक्तिशाली शत्रु को एक साधारण शत्रु की तरह वश में करने की इच्छा करेगा?


English Commentary

Mahodara insults Kumbhakarna's resolve as suicidal and unrefined. He labels Shri Rama as 'Susamriddhartham'—endowed with superior resources and virtues. This verse emphasizes a core principle of statecraft: attacking a superior foe without correctly gauging their strength is folly. Mahodara explicitly warns that Kumbhakarna is heading toward certain death.

हिंदी टीका

महोदर कुम्भकर्ण को 'प्राकृत' (मूर्ख) की संज्ञा देते हुए कहता है कि वह आत्मघाती कदम उठा रहा है। वह श्री राम को 'ससमृद्धार्थ' यानी गुणों और शक्तियों से परिपूर्ण बताता है। यह श्लोक कूटनीति के उस पक्ष को उजागर करता है जहाँ शत्रु के वास्तविक मूल्य को समझे बिना उस पर आक्रमण करना मूर्खता माना जाता है। महोदर यहाँ 'प्राण-त्याग' की चेतावनी दे रहा है।