Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 65SHLOKA: 4
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 65

न मर्षयति चात्मानं सम्भावयति नात्मना ।
अदर्शयित्वा शूरास्तु कर्म कुर्वन्ति दुष्करम् ॥६-६५-४॥

na marṣayati cātmānaṃ sambhāvayati nātmanā |
adarśayitvā śūrāstu karma kurvanti duṣkaram ॥6-65-4॥

Translation

Heroes do not tolerate (insult/self-praise?) nor do they honor themselves (boast). Without displaying (showing off), heroes perform difficult deeds.

हिंदी अनुवाद

शूरवीर अपने आप को सहन नहीं करते (अर्थात अपना अपमान नहीं सहते या आत्म-प्रशंसा नहीं सहते) और न ही अपनी बड़ाई स्वयं करते हैं। वे (अपनी शक्ति) दिखाए बिना (बखान किए बिना) ही दुष्कर कर्म करते हैं।


English Commentary

Kumbhakarna outlines the code of a warrior. True heroes ('shurah') shun self-glorification. They focus on executing 'dushkaram karma' (difficult tasks) rather than broadcasting their intent. This reflects Kumbhakarna's serious demeanor; he sees war as a duty to be performed with grim efficiency, not a stage for theatrics.

हिंदी टीका

कुम्भकर्ण शूरवीरता की परिभाषा देता है। सच्चा वीर आत्म-प्रशंसा ('सम्भावयति नात्मना') नहीं करता। वह मौन रहकर 'दुष्कर' (कठिन) कार्य करता है। यह महोदर और अन्य राक्षसों पर कटाक्ष है जो केवल डींगें हाँकते थे। कुम्भकर्ण का दर्शन 'कर्मण्येवाधिकारस्ते' जैसा है—परिणाम कर्म से आएगा, वाणी से नहीं।