Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 67SHLOKA: 126
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 67

वानरान् राक्षसानृक्षान् खादन् विपरिधावति ।
अथ शृङ्गं समाविध्य भीमं भीमपराक्रमः ॥६-६७-१२६॥

vānarān rākṣasā nṛkṣān khādan viparidhāvati |
atha śṛṅgaṃ samāvidhya bhīmaṃ bhīmaparākramaḥ ॥6-67-126॥

Translation

He ran about devouring monkeys, Rakshasas, and bears. Then that demon of fearsome prowess, brandishing a terrifying mountain peak—

हिंदी अनुवाद

वह वानरों, राक्षसों और ऋक्षों (भालुओं) को खाता हुआ इधर-उधर दौड़ रहा था। तब उस भयंकर पराक्रमी कुम्भकर्ण ने एक भयानक पर्वत शिखर घुमाया और—


English Commentary

Kumbhakarna had now lost all discrimination. He began devouring even the Rakshasas of his own side ('Rakshasan khadan'). This symbolizes the blindness of unrighteousness that erases the distinction between friend and foe. Lifting the mountain peak was his preparation for a final, massive strike aimed at Shri Rama Himself.

हिंदी टीका

कुम्भकर्ण अब विवेकहीन हो चुका था। वह अपने ही पक्ष के राक्षसों को भी खाने लगा (राक्षसान् खदन्)। यह अधर्म के उस अंधेपन का प्रतीक है जो मित्र और शत्रु का भेद मिटा देता है। पर्वत शिखर (शृङ्गम्) को उठाना उसके अंतिम प्रचंड प्रहार की तैयारी थी, जिसका लक्ष्य स्वयं श्री राम थे।