Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 67SHLOKA: 61
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 67

तच्छैलशृङ्गं सहसा विकीर्णं भुजान्तरे तस्य तदा विशाले ।
ततो विषेदुः सहसा प्लवङ्गा रक्षोगणाश्चापि मुदा विनेदुः ॥६-६७-६१॥

tacchailaśṛṅgaṃ sahasā vikīrṇaṃ bhujāntare tasya tadā viśāle |
tato viṣeduḥ sahasā plavaṅgā rakṣogaṇāścāpi mudā vineduḥ ॥6-67-61॥

Translation

That mountain peak suddenly shattered upon Kumbhakarna's broad chest. Then the Vanaras suddenly felt dejected, and the Rakshasa hosts roared with joy.

हिंदी अनुवाद

वह पर्वत शिखर कुम्भकर्ण की विशाल छाती से टकराकर अचानक चूर-चूर हो गया। तब वानर अचानक दुखी हो गए और राक्षस गण हर्ष के साथ गर्जना करने लगे।


English Commentary

This scene was profoundly discouraging for the Vanara host. When their greatest weapon shattered against the enemy's chest, they were again reminded of Kumbhakarna's invincibility. The joy of the Rakshasas symbolizes their surging morale. This moment of the battle illustrates the peak of Adharma's physical might.

हिंदी टीका

यह दृश्य वानर सेना के लिए अत्यंत निराशाजनक था। जब उनका सबसे बड़ा अस्त्र शत्रु के शरीर से टकराकर स्वयं ही टूट गया, तब उन्हें कुम्भकर्ण की अपराजेयता का पुनः अनुभव हुआ। राक्षसों का हर्ष उनके बढ़ते हुए मनोबल का प्रतीक है। युद्ध का यह क्षण अधर्म की भौतिक शक्ति के चरम को दर्शाता है।