Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 76SHLOKA: 41
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 76

सहसा ऽभिहतस्तेन विप्रमुक्तपदः स्फुरन् ।
निपपाताद्रिकूटाभो विह्वलः प्लवगोत्तमः ॥६-७६-४१॥

sahasā 'bhihatastena vipramuktāpadaḥ sphuran |
nipapātādrikūṭābho vihvalaḥ plavagottamaḥ ॥6-76-41॥

Translation

Suddenly struck by that arrow, the excellent monkey (Dvivida), vast as a mountain peak, staggered and fell down in distress.

हिंदी अनुवाद

उस बाण से अचानक घायल होकर पर्वत शिखर के समान विशाल वह श्रेष्ठ वानर (द्विविद) लड़खड़ाते हुए और व्याकुल होकर गिर पड़ा।


English Commentary

The fall of a mighty one like Dvivida testifies to Kumbha's overwhelming power. The simile 'Adrikutabhah' signifies Dvivida's mass and the resounding impact of his collapse. The word 'Vihvalah' expresses the intense agony caused by Kumbha's shaft. This was a moment of grave concern for the Vanara host.

हिंदी टीका

द्विविद जैसे महाबली का गिरना कुम्भ के प्रचंड प्रहार का प्रमाण है। 'अद्रिकूटाभः' उपमा द्विविद की विशालता और उनके पतन के गूँजते प्रभाव को दर्शाती है। 'विह्वलः' शब्द उस तीव्र पीड़ा को व्यक्त करता है जो कुम्भ के बाण ने उन्हें पहुँचाई थी। वानर सेना के लिए यह एक चिन्ताजनक क्षण था।