Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 76SHLOKA: 75
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 76

वरदानात् पितृव्यस्ते सहते देवदानवान् ।
कुम्भकर्णस्तु वीर्येण सहते च सुरासुरान् ॥६-७६-७५॥

varadānāt pitṛvyaste sahate devadānavān |
kumbhakarṇastu vīryeṇa sahate ca surāsurān ॥6-76-75॥

Translation

Your paternal uncle (Ravana) withstands Gods and Danavas due to boons, but Kumbhakarna used to withstand both Gods and Asuras by his innate heroism alone.

हिंदी अनुवाद

तुम्हारे चाचा (रावण) वरदान के कारण देवताओं और दानवों का सामना करते हैं, किन्तु कुम्भकर्ण तो अपने स्वाभाविक पराक्रम से ही देवताओं और असुरों को सह लेते थे।


English Commentary

Sugriva highlights the subtle difference between Ravana and Kumbhakarna. Ravana's power is acquired (through boons), while Kumbhakarna's was innate. This respect for Kumbhakarna reflects Sugriva's truthful character. He reminds Kumbha that he is the descendant of that innate power and thus should rely on valor rather than deceit.

हिंदी टीका

सुग्रीव यहाँ रावण और कुम्भकर्ण के बीच के सूक्ष्म अंतर को स्पष्ट कर रहे हैं। रावण का बल अर्जित (वरदानों से) है, जबकि कुम्भकर्ण का बल नैसर्गिक (स्वभाविक) था। कुम्भकर्ण के प्रति सुग्रीव का यह सम्मान उनके सत्यवादी चरित्र को दर्शाता है। वे कुम्भ को याद दिला रहे हैं कि वह उसी नैसर्गिक शक्ति का वंशज है, इसलिए उसे छल की नहीं, पराक्रम की आवश्यकता है।