Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 78SHLOKA: 5
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 78

सो ऽबिवाद्य दशग्रीवं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
निर्जगाम गृहाच्छुभ्राद्रावणस्याज्ञया बली ॥६-७८-५॥

so'bivādya daśagrīvaṃ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam |
nirjagāma gṛhācchubhrādrāvaṇasyājñayā balī ॥6-78-5॥

Translation

Then that mighty one, having saluted the ten-necked Ravana and circumambulated him, departed from that radiant palace by Ravana's command.

हिंदी अनुवाद

तब वह बलवान (मकराक्ष) दशग्रीव रावण को प्रणाम करके और उसकी परिक्रमा करके, उसकी आज्ञा पाकर उस भव्य भवन से बाहर निकला।


English Commentary

This verse highlights the martial etiquette and protocol of the time. Even among the Rakshasas, respect for authority and elders was paramount. Saluting and circumambulating (pradakshina) Ravana signifies loyalty and seeking blessings before a fatal mission. Leaving the 'radiant palace' symbolizes stepping out of the comfort of royal luxury into the harsh reality of the battlefield.

हिंदी टीका

यह श्लोक उस समय के शिष्टाचार और मर्यादा को प्रदर्शित करता है। युद्ध पर जाने से पहले अपने स्वामी और ज्येष्ठ का आशीर्वाद लेना और परिक्रमा करना एक वैदिक और सामाजिक परंपरा थी, जिसका पालन राक्षस भी करते थे। 'शुभ्रात् गृहात्' (श्वेत/भव्य भवन) लंका के वैभव और रावण के ऐश्वर्य की ओर संकेत करता है, जिसे छोड़कर वह अब रणभूमि की ओर बढ़ रहा है।