Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 91SHLOKA: 42
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 91

एकैकेनाभिविव्याध तान् सर्वान् हरियूथपान् ।
तस्मै दृढतरं क्रुद्धो जघान गदया हयान् ॥६-९१-४२॥

ēkaīkēnābhi vivyādha tān sarvān hariyūthapān |
tasmai dṛḍhataraṃ krūddhō jaghāna gadayā hayān ॥6-91-42॥

Translation

He pierced all those Vanara troop-leaders with one arrow each. Then, exceedingly enraged, Vibhishana slew (Indrajit's) horses with his mace.

हिंदी अनुवाद

उसने उन सभी वानर यूथपतियों को भी एक-एक बाण से बेध दिया। तब अत्यंत क्रोधित विभीषण ने गदा से (इन्द्रजित के) घोड़ों को मार डाला।


English Commentary

Shri Vibhishana adopted an aggressive stance instead of a defensive one. He answered the strike on himself by destroying Indrajit's means of mobility. Slaying the horses with a mace ('Gadaya hayan') testifies to his immense physical strength. This was a significant tactical blow to Indrajit, rendering him chariotless once again.

हिंदी टीका

विभीषण जी ने यहाँ रक्षात्मक होने के बजाय आक्रामक रुख अपनाया। अपने ऊपर हुए प्रहार का उत्तर उन्होंने इन्द्रजित की गति के साधनों (घोड़ों) को नष्ट करके दिया। 'गदया हयान्' (गदा से घोड़ों को) मारना उनकी प्रचंड शारीरिक शक्ति का प्रमाण है। यह इन्द्रजित के लिए एक बड़ा सामरिक आघात था, क्योंकि वह पुनः रथहीन हो गया।