Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 92SHLOKA: 21
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 92

यथा भवति सुस्वस्थस्तथा त्वं समुपाचर विशल्यः क्रियतां क्षिप्रं सौमित्रिः सविभीषणः ॥६-९२-२१॥

yathā bhavati susvasthastathā tvaṃ samupācara |
viśalyaḥ kriyatāṃ kṣipraṃ saumitriḥ savibhīṣaṇaḥ ॥6-92-21॥

Translation

"Treat him in such a way that he becomes perfectly healthy. Quickly make Sumitra's son and Vibhishana free from arrows."

हिंदी अनुवाद

तुम ऐसा उपचार करो जिससे यह पूरी तरह स्वस्थ हो जाए। सुमित्रानंदन लक्ष्मण और विभीषण को शीघ्र ही शल्य (बाणों) से रहित करो।


English Commentary

Shri Rama demands excellence and speed ('kṣipraṃ') in the treatment. He explicitly includes Vibhishana in his request, reinforcing the dharma of a king to care for his allies as much as his own kin. The command is to make them 'viśalyaḥ'—literally, to remove the foreign objects (arrows) and the pain they cause.

हिंदी टीका

श्रीश्री राम का आदेश स्पष्ट और आग्रहपूर्ण है। 'यथा भवति सुस्वस्थ'—अर्थात् केवल कामचलाऊ नहीं, बल्कि पूर्ण स्वास्थ्य लाभ चाहिए। वे 'क्षिप्रं' (शीघ्रता से) उपचार चाहते हैं। लक्ष्मण के साथ-साथ वे विभीषण का नाम भी लेते हैं, जो यह दिखाता है कि श्रीश्री राम अपने शरण में आए भक्त (विभीषण) की चिंता अपने भाई के समान ही करते हैं।