Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 93SHLOKA: 15
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 93

प्रेतकार्याणि कार्याणि विपरीते हि वर्तसे ।
स त्वं जीवति सुग्रीवे लक्ष्मणे च सराघवे ॥६-९३-१५॥

pretakāryāṇi kāryāṇi viparīte hi vartase |
sa tvaṃ jīvati sugrīve lakṣmaṇe ca sarāghave ॥6-93-15॥

Translation

...funeral rites should have been performed (by you for me), but you are acting mainly in the reverse. With Sugriva, Lakshmana, and Raghava still alive...

हिंदी अनुवाद

...प्रेतकार्य (अंतिम संस्कार) करना चाहिए था, किन्तु तुम तो विपरीत ही चल रहे हो। सुग्रीव, लक्ष्मण और राघव (श्री राम) के जीवित रहते हुए...


English Commentary

Ravana highlights the tragedy of a father outliving his son. 'Pretakāryāṇi' refers to funeral rites. It was Indrajit's duty to perform Ravana's rites, but he has reversed ('viparīte') the natural order. Ravana's grief is compounded by the fact that the enemies—Shri Rama, Lakshmana, Sugriva—are still alive, making the sacrifice seem in vain.

हिंदी टीका

यह श्लोक भारतीय संस्कृति की मान्यताओं पर आधारित है, जहाँ पुत्र का कर्तव्य पिता का श्राद्ध (प्रेतकार्य) करना है। रावण कहता है कि इंद्रजीत ने 'विपरीत' (उल्टा) आचरण किया है—स्वयं मरकर पिता को यह दुखदायी कार्य करने के लिए छोड़ दिया। साथ ही, शत्रुओं के जीवित रहने पर मरना उसे और भी अखर रहा है।