Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 93SHLOKA: 18
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 93

दीप्तं सन्दीपयामासुर्घर्मे ऽर्कमिव रश्मयः ।
ललाटे भ्रुकुटीभिश्च सङ्गताभिर्व्यारोचत ॥६-९३-१८॥

dīptaṃ sandīpayāmāsurgharme 'rkamiva raśmayaḥ |
lalāṭe bhrukuṭībhiśca saṅgatābhirvyārocata ॥6-93-18॥

Translation

Just as rays intensify the sun in summer, grief inflamed him further. With his eyebrows knitted together, his forehead shone/appeared terrible.

हिंदी अनुवाद

जैसे गर्मी के मौसम में सूर्य की किरणें सूर्य को और अधिक तपा देती हैं, वैसे ही शोक ने उसे तपा दिया। टेढ़ी भौहों के आपस में मिलने से उसका ललाट चमकने लगा।


English Commentary

A powerful visual metaphor compares Ravana's rage to the summer sun ('gharme arkam'). His physical transformation—knitted eyebrows ('bhrukuṭī')—signals imminent violence. He is no longer the mourning father but the Destroyer incarnate.

हिंदी टीका

यहाँ उपमा अलंकार है। रावण का क्रोध ग्रीष्मकालीन सूर्य जैसा है। 'भ्रुकुटी' (टेढ़ी भौहें) क्रोध का शारीरिक लक्षण है। उसका चेहरा इतना भयानक हो गया है कि वह देखने में असमर्थ है। यह उसके आंतरिक तूफान का बाहरी प्रकटीकरण है।