Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 93SHLOKA: 56
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 93

मन्ये तु हृदयं तस्याः कौसल्यायाः फलिष्यति ।
एकपुत्रा यदा पुत्रं विनष्टं श्रोष्यते युधि ॥६-९३-५६॥

manye tu hṛdayaṃ tasyāḥ kausalyāyāḥ phaliṣyati |
ekaputrā yadā putraṃ vinaṣṭaṃ śroṣyate yudhi ॥6-93-56॥

Translation

"I think the heart of Kausalya will burst when she, having only one son, hears of her son destroyed in battle."

हिंदी अनुवाद

मैं मानती हूँ कि कौसल्या का हृदय फट जाएगा, जब वे (जो एक ही पुत्र वाली हैं) युद्ध में अपने पुत्र के नष्ट होने की बात सुनेंगी।


English Commentary

Sita's selflessness is sublime. Instead of fearing the sword, she grieves for Kausalya. The phrase 'ekaputrā' emphasizes Kausalya's vulnerability. Sita imagines the mother's heart breaking ('phaliṣyati') upon hearing of Shri Rama's death. This reinforces Sita as the ideal daughter-in-law.

हिंदी टीका

अपनी आसन्न मृत्यु के सामने भी सीता का ध्यान अपनी सास कौसल्या पर है। वे सोच रही हैं कि यदि श्री राम मारे गए (जैसा उन्हें शक है), तो 'एकपुत्रा' (एक पुत्र वाली) कौसल्या का क्या होगा? 'हृदयं फलिष्यति' (दिल फट जाएगा) मुहावरा उनके गहरे दुख को व्यक्त करता है। यह सीता की परदुःखकातरता (empathy) है।