Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 93SHLOKA: 60
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 93

इत्येवं मैथिलीं दृष्ट्वा विलपन्तीं तपस्विनीम् ।
रोहिणीमिव चन्द्रेण विना ग्रहवशं गताम् ॥६-९३-६०॥

ityevaṃ maithilīṃ dṛṣṭvā vilapantīṃ tapasvinīm |
rohiṇīmiva candreṇa vinā grahavaśaṃ gatām ॥6-93-60॥

Translation

Seeing the ascetic Maithili lamenting thus, like Rohini caught by a planet in the absence of the Moon...

हिंदी अनुवाद

चंद्रमा के बिना (राहु/केतु) ग्रह के वश में आई हुई रोहिणी की भांति, उस तपस्विनी मैथिली को इस प्रकार विलाप करते हुए देखकर...


English Commentary

The narrative voice returns. Sita is compared to Rohini bereft of the Moon (Shri Rama) and eclipsed by a planet (Ravana). Calling her 'tapasvinīm' (ascetic lady) emphasizes that she is not a prisoner but a sage-like figure undergoing penance, making Ravana's aggression even more heinous.

हिंदी टीका

वाल्मीकि पुनः रोहिणी उपमा का प्रयोग करते हैं। श्री राम 'चंद्रमा' हैं और सीता 'रोहिणी'। चंद्रमा की अनुपस्थिति में क्रूर ग्रह (रावण) रोहिणी को पीड़ित कर रहा है। 'तपस्विनी' विशेषण सीता की पवित्रता और कष्ट को दर्शाता है।